Πάνω από ένα δισεκατομμύριο τόνοι τροφίμων καταλήγουν στα σκουπίδια, ενώ εκατομμύρια άνθρωποι πεινούν

Σε παγκόσμιο επίπεδο, περίπου ένα στα πέντε πιάτα που σερβίρονται καταλήγει στα απορρίμματα. Η ποσότητα ξεπερνά το ένα δισεκατομμύριο τόνους τροφίμων τον χρόνο.

Την ίδια περίοδο, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, 645 εκατομμύρια άνθρωποι, δηλαδή περίπου ένας στους 13 κατοίκους του πλανήτη, αντιμετώπιζαν πείνα το 2025.

Η απόσταση ανάμεσα στη σπατάλη και την πείνα βρίσκεται στο κέντρο της Παγκόσμιας Ημέρας Τροφίμων, στις 16 Οκτωβρίου. Είναι η ετήσια εκδήλωση του ΟΗΕ που θυμίζει την ίδρυση του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας (FAO) το 1945.

Το θέμα της φετινής χρονιάς, «Καινοτομήστε σήμερα, θρέψτε το αύριο», καλεί σε συστήματα διατροφής που θα θρέφουν περισσότερους ανθρώπους και θα πετούν λιγότερα τρόφιμα.

Το Al Jazeera καταγράφει την εικόνα της παγκόσμιας πείνας, τις χώρες με τη μεγαλύτερη σπατάλη και απλές πρακτικές για λιγότερα απορρίμματα στο σπίτι.

Η πείνα υποχωρεί, αλλά με αργό ρυθμό

Για τρίτη συνεχή χρονιά η παγκόσμια πείνα μειώνεται. Παραμένει, όμως, υψηλότερα από τα επίπεδα πριν από την πανδημία COVID-19.

Η ετήσια έκθεση του ΟΗΕ «Η κατάσταση της επισιτιστικής ασφάλειας και της διατροφής στον κόσμο» εκτιμά ότι το 2025 η πείνα αφορούσε 645 εκατομμύρια ανθρώπους, δηλαδή το 7,8% του παγκόσμιου πληθυσμού.

Το ποσοστό είναι χαμηλότερο από το 8,1% του 2024 και από το ανώτατο 8,6% του 2022. Εξακολουθεί, ωστόσο, να αφορά περίπου 61 εκατομμύρια περισσότερους ανθρώπους σε σχέση με το 2019.

Πού είναι εντονότερη η πείνα;

Περισσότεροι άνθρωποι πεινούν στην Αφρική από ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη περιοχή.

Για το 2025 οι εκτιμήσεις ανεβάζουν τους υποσιτισμένους στην Αφρική στα 309 εκατομμύρια. Είναι ένας στους πέντε κατοίκους της ηπείρου και σχεδόν οι μισοί από όσους πεινούν παγκοσμίως.

Στην Ασία ο υποσιτισμός αφορούσε 292 εκατομμύρια ανθρώπους, το 6% του πληθυσμού. Στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική ο αριθμός ήταν 32 εκατομμύρια, ή 4,8%.

Ανάλογη εικόνα σε επίπεδο χωρών δίνει ο Παγκόσμιος Δείκτης Πείνας του 2026. Οι χώρες βαθμολογούνται σε κλίμακα έως το 100, με κριτήρια τον υποσιτισμό, την καθυστέρηση στην ανάπτυξη των παιδιών, την παιδική ατροφία και την παιδική θνησιμότητα. Από 35 και πάνω η βαθμολογία θεωρείται «ανησυχητική».

Ανησυχητική κρίνεται η πείνα σε οκτώ χώρες, από τις οποίες οι επτά βρίσκονται στην Αφρική. Ανάμεσα στις 122 χώρες της κατάταξης, τη χειρότερη βαθμολογία έχει η Σομαλία. Ακολουθούν η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, το Τσαντ και η Μαδαγασκάρη.

Στις ανησυχητικές περιπτώσεις εντάχθηκαν επίσης το Σουδάν, το Νότιο Σουδάν, το Μπουρούντι και η Υεμένη. Συγκρούσεις και κενά στα δεδομένα δεν επέτρεψαν, όμως, να υπολογιστεί βαθμολογία για αυτές.

Την ίδια ώρα, μεγάλο μέρος της παγκόσμιας παραγωγής τροφίμων δεν φτάνει ποτέ στο πιάτο.

Πόσα τρόφιμα χάνονται κάθε χρόνο;

Απώλειες και σπατάλη εμφανίζονται σε κάθε στάδιο της διαδρομής, από το χωράφι μέχρι το τραπέζι.

Ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας αναφέρει ότι περίπου το 13% των τροφίμων που παράγονται παγκοσμίως χάνεται μετά τη συγκομιδή και προτού φτάσει στα καταστήματα, επειδή αλλοιώνεται στην αποθήκευση, τη μεταφορά ή την επεξεργασία. Τις μεγαλύτερες απώλειες έχουν τα φρούτα και τα λαχανικά.

Κατά τον FAO, η αξία των τροφίμων που χάνονται πριν από τα καταστήματα ξεπερνά τα 400 δισ. δολάρια τον χρόνο.

Στη συνέχεια, καταστήματα, εστιατόρια και νοικοκυριά απορρίπτουν σχεδόν το ένα πέμπτο των τροφίμων που φτάνουν στους καταναλωτές. Το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP) υπολογίζει την ποσότητα σε περίπου 1,05 δισεκατομμύρια τόνους για το 2022. Ο όγκος αντιστοιχεί σε 52,5 εκατομμύρια φορτηγά, με φορτίο 20 τόνων το καθένα.

Το μεγαλύτερο μερίδιο, 60%, ανήκει στα νοικοκυριά. Ακολουθούν τα εστιατόρια και οι άλλες υπηρεσίες εστίασης με 28% και τα καταστήματα με 12%.

Ποια χώρα πετά τα περισσότερα τρόφιμα;

Κατά μέσο όρο, κάθε άνθρωπος στον κόσμο σπαταλά περίπου 132 κιλά (291 λίβρες) τροφίμων τον χρόνο, βάρος κοντά σε εκείνο δύο ενηλίκων.

Από αυτά, τα 79 κιλά απορρίπτονται μέσα στα νοικοκυριά.

Οι αποκλίσεις, πάντως, είναι μεγάλες. Το UNEP αναφέρει ότι οι θερμότερες χώρες τείνουν να πετούν περισσότερα τρόφιμα στα νοικοκυριά, ενδεχομένως λόγω μεγαλύτερης ποσότητας φρέσκων προϊόντων και λιγότερης ψύξης.

Την υψηλότερη σπατάλη έχουν οι Μαλδίβες: κάθε άτομο πετά περίπου 260 κιλά τον χρόνο, σχεδόν το διπλάσιο του παγκόσμιου μέσου όρου. Με βάση εκτιμήσεις του ΟΗΕ, ακολουθούν η Συρία, η Δομινικανή Δημοκρατία, οι Σεϋχέλλες, το Μεξικό και η Τυνησία, με πάνω από 210 κιλά ανά άτομο ετησίως.

Η Ελλάδα κινείται σε μέσο επίπεδο, με υπολογιζόμενη σπατάλη 122 κιλών ανά άτομο τον χρόνο.

Στα χαμηλότερα επίπεδα βρέθηκε η Ισπανία, με περίπου 39 κιλά ή και λιγότερα ανά άτομο.

Τι κοστίζει η σπατάλη τροφίμων;

Ο ΟΗΕ υπολογίζει ότι η απώλεια και η σπατάλη τροφίμων επιβαρύνουν την παγκόσμια οικονομία με πάνω από 1 τρισεκατομμύριο δολάρια κάθε χρόνο.

Μαζί με τα τρόφιμα που πετιούνται χάνονται και τα χρήματα, η γη και η ενέργεια που δαπανήθηκαν για την παραγωγή τους.

Κοντά στα 1,4 δισεκατομμύρια εκτάρια, το 28% της παγκόσμιας γεωργικής γης, χρησιμοποιούνται για καλλιέργειες που δεν καταναλώνονται ποτέ. Η έκταση ξεπερνά σε μέγεθος τον Καναδά.

Στην απώλεια και τη σπατάλη τροφίμων αποδίδεται επίσης περίπου το 8% έως 10% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Σε αυτές περιλαμβάνεται το μεθάνιο που εκλύεται όταν τα τρόφιμα σαπίζουν στους χώρους υγειονομικής ταφής.

Πώς περιορίζεται η σπατάλη τροφίμων στο σπίτι

Το μεγαλύτερο μέρος της σπατάλης γίνεται στο σπίτι, οπότε τα νοικοκυριά μπορούν να αλλάξουν ουσιαστικά την εικόνα. Ακτιβιστές κατά της σπατάλης τροφίμων και οργανισμοί του ΟΗΕ προτείνουν μερικά απλά βήματα.

Πριν από τα ψώνια συστήνεται έλεγχος όσων υπάρχουν ήδη, προγραμματισμός των γευμάτων της εβδομάδας και λίστα αγορών, ώστε να μην αγοράζονται περισσότερα από όσα χρειάζονται.

Στις ημερομηνίες, η ένδειξη «να καταναλωθεί έως» αφορά την ασφάλεια και η ένδειξη «καλύτερη ποιότητα έως» την ποιότητα. Συχνά τα τρόφιμα μένουν ασφαλή για κατανάλωση και μετά την ημερομηνία «καλύτερη ποιότητα έως».

Για τη φύλαξη, το ψυγείο προτείνεται να διατηρείται στους 5 °C (41 °F) ή χαμηλότερα, ενώ φρούτα και λαχανικά να μπαίνουν σε θέσεις όπου αντέχουν περισσότερο. Οι μπανάνες, ενδεικτικά, κάνουν τα φρούτα που βρίσκονται δίπλα τους να ωριμάζουν γρηγορότερα.

Στον καταψύκτη μπορούν να μπουν, προτού χαλάσουν, ψωμί, μαγειρεμένα γεύματα, κρέας και πολλά φρούτα και λαχανικά.

Η μέτρηση των μερίδων, ιδίως για το ρύζι και τα ζυμαρικά, μειώνει τα υπολείμματα που πετιούνται.

Τα παλαιότερα προϊόντα συστήνεται να μεταφέρονται μπροστά στο ψυγείο και στο ντουλάπι, ώστε να καταναλωθούν πριν από τα νεότερα.

Τα υπολείμματα μπορούν να μετατραπούν σε νέα γεύματα, ενώ φλούδες και μίσχοι λαχανικών αξιοποιούνται σε σούπες και ζωμούς.

Ό,τι δεν τρώγεται, όπως φλούδες και κελύφη αυγών, μπορεί να οδηγείται στην κομποστοποίηση. Έτσι μένει έξω από τις χωματερές, όπου τα τρόφιμα που σαπίζουν εκλύουν μεθάνιο.